یک شنبه,10 اسفند 1388 ساعت 06:51:47
تعداد بازديد(10977)
تغذيه انحصاري با شير مادر يا Exclusive B.F به معناي آن است كه شيرخوار فقط با شيرمادر تغذيه شود و هيچ نوع ماده غذايي و آشاميدني ديگرازجمله آب به او داده نشود.( داروها و قطره هاي ويتامين يا مواد معدني و تغذيه با شير دوشيده شده مجاز است). براساس تخمين WHO اگر همه مادران در 4- 6 ماه اول تولد، کودکانشان را منحصرا با شير خود تغذيه کنند ساليانه يک ميليون از مرگ نجات مي یابند در جوامع توسعه نيافته ، مرگ ومير ناشي از اسهال در شيرخشک خواران 15 برابر و مرگ ومير ناشي از پنو مونی 4 برابر شير مادر خواران است.
سالانه بيش از يك ميليون كودك در اثر ابتلاء به بيماريهاي اسهالي ، عفونتهاي تنفسي و ساير عفونتهاي ناشي از تغذيه ناكافي با شير مادر ميميرند . بسياري از كودكان از بيماريهايي رنج مي برند كه اگر با شير مادر تغذيه مي شدند ، هيچگاه به آن مبتلا نمي شدند . تغذيه با شير مادر علاوه بر مزایای فراوان برای نوزادان ، به حفظ سلامت مادران نيز كمك مي كند. و تحقیقات نشان داده که تغذيه با شير مادر باعث كاهش بيماري هاي عفوني نوزاد بخصوص اسهال ،اوتيت حاد مديا ،پنوموني ،UTI شده و همچنین کاهش بعضي بيماريها در آينده می گردد مثلا بچه هايي كه 2 سال شير مادر خورده اند در آينده ريسك كمتري براي بيماريهايي نظير ديابت وابسته به انسولين ، چاقي ، بيماريهاي قلبي عروقي ، لنفوم ،مولتيپل اسكلروز ،كوليت اولسرو، كرون دارند. از سوی دیگر ، مادران شير ده كمتر دچار خونريزي پس از زايمان شده و ريسك كمتري براي آنمي دارند ،ضمنا سرطانهاي پستان و تخمدان نيز در اين مادران كمتر است .
به همین دلیل بر تغذيه انحصاري با شير مادر از زمان تولد تا 6 ماه و همچنين تداوم تغذيه با شير مادر همراه با تغذيه تكميلي تا پايان 2 سالگي تاکید مي شود. و کاركنان بهداشتي درماني مي توانند مادران و كودكان را به خوبي كمك كنند كه تغذيه با شير مادر با موفقيت انجام شود . بسيار مهم است كه اين كمك از دوران بارداري و زايمان شروع شود و پس از زايمان و در تمام دوران سال اول و دوم زندگي كودك تداوم يابد .
تغذيه با شير مادر به ايجاد رابطه عاشقانه و صميمي ميان مادر و كودك كمك مي كند و باعث مي شود مادران از لحاظ احساس و عواطف خود را غني احساس كنند . تماس نزديك زودرس بلافاصله پس از زايمان به استحكام اين رابطه كمك مي كند. اين رابطه پيوند عاطفي( Bonding) ناميده مي شود .اگر تماس زودرس بين مادر و كودك و تغذيه با شير مادر بلافاصله پس از زايمان برقرار شود ، كودكان كمتر گريه كرده و رشد و نمو سريعتر خواهند داشت .مادراني كه شير مي دهند نسبت به شيرخوار خود محبت بيشتري نشان داده ودرمورد مراقبت كودك و تغذيه او با شير مادر در شب ، خيلي كمتر شكايت مي كنند و همچنين نسبت به كودكانشان كمتر بدرفتاري ( كودك آزاري) كرده و يا آنان را ترك مي كنند .
بررسي هاي متعددي نشان داده كه تغذيه با شير مادر به ارتقاء ضريب هوشي كودكان كمك مي كند . نوزادان كم وزن كه در هفته هاي اول زندگي با شير مادر تغذيه مي شوند ، در سالهاي بعدي نسبت به كودكاني كه با شير مصنوعي تغذيه شده اند، از بهره هوشي بالاتري برخوردارند.
لذا به همه مادران توصيه مي شود :
1- شروع تغذيه با شير مادرباید در طول نيم تا يك ساعت اول تولد آغاز گردد.
2- تغذيه انحصاري با شير مادر در 6 ماه اول زندگي باید ادامه یابد.
3- شروع تغذيه تكميلي از 6 ماهگي به بعد و در صورت اختلا ل رشد در6-4 ماهگي می باشد.
4- دادن غذاهاي كمكي به تمامي كودكان بعد از سن 6 ماهگي باید آغاز گردد.
5- ادامه تغذيه با شير مادر به مدت 2 سال توصیه می شود.
تغييرات شير مادر
اصولا شیر همه مادران با هر رژیم غذایی ، تقریبا دارای ترکیب ثابت و مشترکی است و تنها در سوءتغذیه شدید ، تغییراتی در شیر مادران مشاهده می گردد. البته نا گفته نماند که متغیرترین جزء شیر مادر ، تری گلیسیریدهای آن می باشند که به دنبال مصرف غذاهای پرچربی یا کم چربی به طور گذرا می توانند افزایش یا کاهش یابند.
همچنین نباید فراموش کرد که شير پيشين يا foremilk ( شيري که در ابتداي هر وعده شيردهي از پستانها خارج ميشود) ، آبي تر از شيرپسين Hindmilk ( شيري كه در انتهاي هر وعده شيردهي از پستانها خارج مي شود) ، به نظر مي رسد و مقدار آن نيز بيشتر است و حاوي مقادير فراوان پروتئين ، لاكتوز و ساير مواد مغذي است . و هنگامی که شيرخوار با مقدار زيادي foremilk تغذيه مي شود ، آب مورد نيازش را دريافت مي كند و تا سن 6 ماهگي ، حتي در هواي گرم نيز نيازي به مصرف ساير مايعات ندارد.
اما شير پسين يا hindmilk چون سرشار از چربی است، سفيدتر از شير پيشين بنظر مي رسد و اين چربي ها منبع اصلی انرژي فراوان موجود در شير مادر هستند. به همين دليل تغذيه با شير مادر را در هر وعده نبايد به سرعت خاتمه داد، بلكه بايد اجازه داد تغذيه با شير مادر تا زماني كه كودك مي خواهد ، ادامه يابد تا شير چرب انتهايي را دريافت كند .
تركيب شير مادر پس از تولد نوزاد دستخوش تغيراتي مي شود كه به طور خلاصه آنرابه سه نوع شير تقسيم مي كنند:
1- آغوز كه در 5-3 روز اول تولد ترشح شده وحاوي انواع Ig ها و سلولهاي دفاعي بوده و اصطلاحا اولين واكسن نوزاد نام گرفته است در كلستروم g/dl 3-2 پروتئين وg/dl 2 چربي مي باشد.
2- شير انتقالي كه از روز 5 تا حدود 15-10 روزگي ترشح مي گردد.
3- شير رسيده كه از 15-10 روزگي تا پايان دوره شيردهي ترشح مي گردد.
تركيب شير رسيده :هر 100 سی سی شير مادر حاوي تقريبا 90 سی سی آب ، حدود 7 گرم قند لاكتوز (گالاكتوز + گلوكز ) كه تامين كننده %50-40 كالري شير است و 5-4 گرم ليپيد ، و 2/1 گرم پروتئين با نسبت Why به Casein معادل 45/55 مىباشد ، (در كلستروم اين نسبت 80 به 20 مي باشد.)
از طرف ديگر با توجه به اينكه يك نوزاد به حدود kcal/k/d 120 انرژي جهت رشد مناسب نيازمند است وهر 100 سی سی شير مادر تقريبا 70 کیلو کالری انرژي دارد لذا روزانه cc/k150 شير مورد نياز نوزاد مي باشد البته اگر شيرخواري بتواند از سينه مادر تغذيه كند، نيازي به تعيين حجم شير او نيست و به مادر توصيه مي شود هر چقدر شير خوار تقاضا دارد به او شير دهد ، به مادران شاغل نيز توصيه مي شود شير خود را دوشيده در يخچال نگهداري و در مواقع لزوم آنرا توسط پرستار بچه با قاشق يا فنجان به شير خوار بدهند .
شیر دوشيده شده در فضاي اتاق حداكثر 8-6 ساعت و در يخچال تا 2 روز و در فريزرهاي معمولي تا 3 ماه ودر فريزرهاي صنعتي تا 6 ماه مي باشد. البته شير سرد شده را قبل از خوراندن به شير خوار با قرار دادن در آب گرم بايد گرم نمود و هنگامي كه هم دماي بدن نوزاد شد به او داده و اضافه آن نيز بايد دور ريخته شود.
1- نوزادان مبتلا به بیماریهای متابولیک نظیربیماری شربت افرا MSUD ، گالاكتوزمي و فنیل کتون اوریا PKU
2- مادران مصرف کننده داروهاي ضد سرطان (آنتي متابوليتها ) ، راديواكتيو ، طلا و ليتيوم
3- در مادران مبتلا به ایدز HIV و HTLV-1 با توجه به احتمال انتقال این ویروسها از طریق شیر مادر و وجود اختلاف نظر در مصرف یا عدم مصرف شیر مادر بهتر است با پزشک خودتان مشورت نمایید.
4- مادران آلوده به سیتومگالو ویروس نیز اگر نوزاد نارس دارند نباید به او شیر دهند .
5- مادران آلوده به هپاتیت B نیز اگر به نوزادشان واکسن و ایمنوگلبولین بزنند ، شیردهی شان مانعی ندارد.
توجه : جريان شيرمادر تا حدي بستگي به چگونگي احساس مادر و تفكرات او دارد. بسيار مهم است كه مادران و نوزادان در تمامي مدت شبانه روز در كنار يكديگر باشند. اين مسئله به مادر كمك مي كند تا نسبت به شيردهي احساس خوبي داشته باشد.
بسياري از مشكلات رايج شيردهي مي تواند به علت وضعيت نادرست پستان گرفتن باشد. با كمك به مادر و آموزش وضعيت صحيح در آغوش گرفتن نوزاد در روزهاي اول مي توان از بروز اين مشكلات پيشگيري بعمل آورد.
مقدار شير توليد شده در پستانها، بستگي به مكيدن شيرخوار ومقدار شيرتخليه شده از پستانها دارد. مكيدن شير باعث توليد شير بيشتر مي شود.
1- درصورتي كه نوزاد ، روزانه20-30 گرم وزن اضافه نمايد تغذيه او قابل قبول مى باشد. اين مقدار اضافه وزن معمولا تا 3 ماهگي ادامه مىيابد اما پس از آن سرعت وزن گيري كاهش می يابد بطوريكه شيرخوار در 5 ماهگي 2 برابر وزن تولد ودر پايان يكسالگي 3 برابر وزن تولد را دارد و سپس هر سال تقريبا 2 كيلو اضافه وزن اضافه مى نمايد لذا در 6 سالگي وزن 20 كيلو براي كودك مطلوب و مورد قبول مىباشد .
2- فاكتور قد معمولا در سوءتغذيه شديد و مزمن تحت تاثير قرار مى گيرد . قد نرمال در موقع تولد 50 سانتيمتر است كه در پايان يكسالگي به 75 سانتيمتر و در 4 سالگي به 100 سانتيمتر و در 8 سالگي به 125 سانتيمتر مى رسد .
3- نوزادي كه خوب تغذيه شود معمولا ، 6 بار در روز دفع ادرار دارد و كاهش ادرار مى تواند يكي از نشانه هاي كم آبي و تغذيه ناكافي نوزاد باشد .
4- دفع مدفوع در نوزادان الگوي ثابت و مشخصي نداشته و از روز 6 تا 8 مرتبه تا هفته اي 2-1 بار ( در نوزادان سالم ) متغير مى باشد اما بطور معمول ، نوزادان روزي 4-2 بار دفع مدفوع دارند .
5- همچنین نوزادی که خوب تغذیه شود ، معمولا احساس رضایت نموده و خواب راحت و بی قراری کمتری دارد . ( به جز موارد ابتلا به کولیک شیرخواران ) .
تقريباً تمام مادران مي توانند براي يك يا دو كودك خود به قدر كافي شير توليد كنند . حتي زماني كه مادر تصور مي كند كه به اندازه كافي شير ندارد كودك او تمام نيازهاي خودش را برآورده مي سازد. گاهي اوقات يك كودك به اندازه كافي شير نمي خورد . معمولاً به اين دليل كه مكيدن او كافي نيست يا مكيدن موثري ندارد (به بخش پستانها چگونه كار مي كنند مراجعه كنيد) و بندرت به دليل عدم توليد كافي شير توسط مادرمي باشد . بنا بر اين نبايد فكر كنيم كه ” مادر چقدر مي تواند شير توليد كند ” بلكه مهم آنجاست كه شير خوار چه مقدار شير دريافت مي كند.
- وزن گرفتن كودك معتبر ترين علامت شیر خوردن کافی است. در 6 ماه اول زندگي ، شيرخوار افزايش وزني به اندازه حداقل 500 گرم در ماه يا 125 گرم در هفته دارد .( يك كيلو گرم در ماه ضروري و معمول نيست) اگر شيرخوار افزايش وزني كمتر از 500 گرم در ماه داشت ، او به اندازه كافي وزن نگرفته است .
- میزان دفع ادرار شيرخوارنیز يك كنترل سريع و مفيد برای ارزیابی شیرخوردن کافی است. شيرخواري كه تغذيه انحصاري با شير مادر دارد و شيركافي دريافت مي كند معمولاً حداقل 8-6 بار در 24 ساعت ادرار مي كند . شيرخواري كه به اندازه كافي شير دريافت نمي كند ، مقدار دفع ادرارش به كمتر از 6 بار درروز مي رسد . (اغلب كمتر از 4 بار در روز ) . همچنين ادرار اوغليظ است و ممكن است بوي تند و رنگ زرد تيره تا نارنجي داشته باشد ، مخصوصاً در شير خواري كه بيشتر از يك ماهه است .
اگر دفعات ادرار به كمتر از 6 بار در روز مي رسد و ادرار او غليظ است ، بنابراين به اندازه كافي شير دريافت نمي كند.
اگر تغذيه منحصراً با شير مادر باشد ، اين مسئله مي تواند سريع به شما بگويد كه شيرخوار شير كافي دريافت مي كنديا خير . ولي اگر كودك چيز ديگري بنوشد ، شما نمي توانيد مطمئن باشيد .
سن مادر ، مقاربت جنسي ، قاعدگي، نكوهش خويشاوندان و آشنايان، برگشت به سر كار (اگر شيرخوار به مكيدن مكرراغلب ادامه دهد)، سن شيرخوار ، انجام زايمان به صورت سزارين، داشتن بچه هاي زياد، رژيم غذايي ساده و معمولي.
منبع: مرکز تحقیقات نوزادان دانشگاه علوم پزشکی مشهد
ارسال خبر
نسخه قابل چاپ
